“Katechumenat, czyli duszpasterskie przygotowanie katechumenów, powinien trwać tak długo, aż ich nawrócenie i wiara nabiorą cech dojrzałości.”
Obrzędy chrześcijańskiego wtajemniczenia dorosłych, nr 98
Katechumenat to kolejny etap Twojej drogi wiary. Właśnie tutaj zaczynasz systematycznie i głębiej poznawać Chrystusa – nie jako odległą postać, tylko jako żywą Osobę, która chce wejść w Twoje codzienne życie. Okres ten obejmuje zasadniczo Adwent i Boże Narodzenie, a kończy się na początku Wielkiego Postu. Po obrzędzie przyjęcia stajesz się katechumenem i wchodzisz w czas bliższego poznawania Tego, kogo wybrałeś sobie za przewodnika. Usłyszałeś wtedy słowa:
„Postępując w światłości Chrystusa, zaufajcie Jego mądrości, a oddając Mu codziennie swoje życie, całym sercem w Niego wierzcie. Taka jest droga wiary, którą Chrystus prowadzi was w miłości, abyście osiągnęli życie wieczne.”
Obrzędy chrześcijańskiego wtajemniczenia dorosłych, nr 76
Chrześcijaństwo to przemiana człowieka
W tym czasie mocniej wybrzmiewa też założenie formacyjne naszego Ośrodka: Chrześcijaństwo nie polega na przekazywaniu informacji, tylko na przemianie człowieka.
Ta przemiana nie zachodzi automatycznie. Jej źródłem jest Chrystus. Chrześcijaństwo jest religią miłości – takiej, której doświadczasz od samego Pana i na którą coraz bardziej odpowiadasz. Nie chodzi tu przede wszystkim o poprawę zachowań czy zewnętrzną zmianę. Chodzi o miłość, która rodzi przemianę od wewnątrz. To nie idea, nie system wartości ani zestaw zasad zmienia Twoje życie, lecz żywa Osoba, która wchodzi w Twoją historię i nadaje jej nowy kierunek. Chrześcijaństwo nie jest moralnym kodeksem. Jest religią miłości, która wypływa z Boga i staje się realna w spotkaniu z Jezusem.
Na ile się otwierasz, doświadczasz tej miłości jako daru – darmowego, niezasłużonego, a jednocześnie głęboko przemieniającego. Z tego doświadczenia rodzi się w Tobie naturalne pragnienie odpowiedzi. Nie z obowiązku ani z poczucia winy, lecz z wdzięczności. Odpowiedzią staje się życie coraz bardziej zgodne z Ewangelią i coraz głębiej zakorzenione w relacji z Nim. Wiara nie sprowadza się więc do zewnętrznej poprawy. Jest wejściem w żywą relację z Bogiem, który pierwszy Cię umiłował. Przypomina o tym św. Jan: My miłujemy Boga, ponieważ Bóg sam pierwszy nas umiłował (1 J 4, 19).
Tak jak w prekatechumenacie, formację w katechumenacie można ująć w trzech wymiarach. Nie są to oddzielne etapy, ale aspekty jednej drogi, które przenikają się nawzajem i pomagają zobaczyć, jak rośnie Twoja wiara.
Spotkanie z Chrystusem w Słowie
Najważniejszy wymiar tego etapu to poznawanie Chrystusa przez Słowo Boże, szczególnie przez Ewangelię. W niej Bóg objawia się najbardziej bezpośrednio i osobowo – nie jako odległa prawda, lecz jako Ktoś, kto mówi do Ciebie tu i teraz.
Nie ogranicza się to do indywidualnej lektury. Równie ważną przestrzenią są spotkania w grupach. Tam uczysz się słuchać Ewangelii razem z innymi, rozumieć ją w kontekście swojego życia i odkrywać, że jest aktualna także dziś – w Twoich konkretnych sytuacjach, pytaniach i decyzjach.
Doświadczenie Boga w liturgii – egzorcyzmy i błogosławieństwa
Drugi wymiar to spotkanie z działaniem Boga w liturgii Kościoła, zwłaszcza przez egzorcyzmy i błogosławieństwa. Wspólnota gromadzi się nie tylko na spotkaniach formacyjnych, ale także na modlitwie liturgicznej. Tam Kościół powierza Cię Bogu. Właśnie w tych celebracjach dokonuje się Twoje umocnienie i oczyszczenie – nie tylko jako akt zewnętrzny, ale jako realne wsparcie na drodze.
Dla katechumenów przygotowuje się też specjalne liturgie słowa. Ich celem, jak podaje księga obrzędowa (nr 106), jest:
- utrwalenie przekazanej nauki (moralność Nowego Testamentu, przebaczanie krzywd i zniewag, znaczenie grzechu i pokuty, obowiązki chrześcijan wobec świata);
- uczenie różnych form i sposobów modlitwy;
- wyjaśnianie znaków, czynności i okresów roku liturgicznego;
- stopniowe wprowadzanie w kult całej wspólnoty.
Odmawia się też modlitwy egzorcyzmów, które ukazują rzeczywisty charakter życia duchowego – walkę między ciałem a duchem. Są także błogosławieństwa, które wyrażają Bożą miłość i troskę Kościoła o tych, którzy są w drodze.
Dojrzewanie we wspólnocie
W katechumenacie wspólnota Kościoła przestaje być tylko ideą. Staje się konkretna przez osoby. Najważniejsze z nich to poręczyciele, katechiści i zgromadzenie liturgiczne.
Poręczyciele towarzyszą Ci najbliżej. Znają Twoje życie, dają świadectwo wiary i potwierdzają przed Kościołem, że Twoja droga jest autentyczna. Ich obecność pokazuje, że wiara nie rodzi się i nie dojrzewa w izolacji – ktoś konkretny bierze za Ciebie odpowiedzialność i idzie obok.
Katechiści są przewodnikami. Nie tylko przekazują treści wiary, ale pomagają je zrozumieć i wprowadzać w życie. Towarzyszą Ci, czuwają nad przebiegiem drogi i wspierają w trudnych momentach. Przez ich posługę Kościół naucza i prowadzi.
Zgromadzenie liturgiczne ukazuje Kościół jako całość. W nim doświadczasz, że należysz do większej wspólnoty wierzących. Wspólna modlitwa i obecność innych są znakiem, że wspólnota Cię przyjmuje, modli się za Ciebie i towarzyszy Ci w drodze.
Cel tego okresu
Celem tego okresu jest głębsze poznanie Chrystusa oraz doświadczenie osobistego wybrania. Wyraża się ono szczególnie w obrzędzie wybrania i wpisu imienia na początku Wielkiego Postu.
Osobom ochrzczonym, które przygotowują się do pierwszej spowiedzi i Komunii świętej, ten czas pomaga z kolei głębiej zrozumieć łaskę otrzymaną już na chrzcie i zacząć nią bardziej świadomie żyć.
Kandydaci do bierzmowania oraz ci, którzy chcą odnowić swoją wiarę, dążą natomiast do ponownego, świadomego zwrócenia się ku Chrystusowi. Relacja ta ożywia się przez regularne korzystanie z sakramentów pojednania i Eucharystii.
Na podstawie: A. Sielepin, Zostaliście wybrani. Katechumenat, Wydawnictwo „M”, 2006.
Obrzęd wybrania
Obrzęd wybrania czyli wpisania imienia
Na początku Wielkiego Postu, który jest okresem bezpośredniego przygotowania do sakramentalnego wtajemniczenia, sprawuje się obrzęd „wybrania”, czyli „wpisania imienia”.
Wtedy Kościół wysłuchuje opinii chrzestnych i katechetów, przyjmuje potwierdzenie decyzji ze strony katechumenów, ocenia stopień ich przygotowania i decyduje o tym, czy mogą przystąpić do sakramentów paschalnych. (Obrzędy, 133)
Obrzęd wybrania zamyka właściwy katechumenat, a więc długi czas kształtowania duszy i serca. Aby ktoś mógł być zapisany jako „wybrany”, wymaga się od niego dojrzałej wiary i świadomej decyzji na przyjęcie sakramentów Kościoła.
Przedstawienie kandydatów
Jeśli obrzęd sprawuje biskup, to duszpasterz katechumenatu zwraca się do niego tymi słowami: Czcigodny ojcze, wkrótce nadejdą uroczystości paschalne i dlatego obecni katechumeni, ufający łasce Bożej oraz wspomagani modlitwami i przykładem wspólnoty, pokornie proszą, aby po odpowiednim przygotowaniu i odbyciu skrutyniów dopuszczono ich do uczestnictwa w sakramentach chrztu, bierzmowania i Eucharystii. (Obrzędy, 143)
Celebrans: Niechaj ci, którzy mają zostać wybrani, przystąpią razem ze swoimi chrzestnymi.
Wówczas imienie wzywa się każdego z katechumenów, który wraz z ojcem lub matką chrzestną występuje naprzód.
Celebrans: Święty Kościół pragnie teraz upewnić się, czy ci katechumeni są odpowiednio przygotowani, aby ich włączyć do grona wybranych, którzy podczas najbliższych uroczystości paschalnych mają przystąpić do sakramentów.
Zwraca się do rodziców chrzestnych:
Proszę was, rodzice chrzestni i katechiści, abyście dali świadectwo: Czy oni wiernie słuchali Słowa Bożego, które głosi Kościół?
Rodzice chrzestni: Tak, słuchali wiernie.
Celebrans: Czy zaczęli służyć Bogu, zachowując przyjęte słowo?
Chrzestni: Tak, zaczęli służyć.
Celebrans: Czy włączyli się w braterską wspólnotę i uczestniczyli w modlitwach? (Obrzędy, 144).
Chrzestni: Tak, włączyli się.
Po otrzymaniu twierdzącej odpowiedzi mówi –
Celebrans: Umiłowani bracia, katechumeni prosili, aby podczas najbliższych uroczystości paschalnych udzielono im sakramentów wtajemniczenia (chrztu, bierzmowania i Eucharystii). Ci, którzy ich znają, potwierdzili, że jest to ich szczere pragnienie. Długo już bowiem słuchali słowa Chrystusa i usiłowali żyć według Jego przykazań, włączali się w braterską wspólnotę i uczestniczyli w modlitwach. Teraz pragnę zawiadomić wszystkich zebranych, że przedstawiciele wspólnoty postanowili dopuścić ich do sakramentów. Ogłaszając tę decyzję, zwracam się do rodziców chrzestnych i do duchowych opiekunów tych katechumenów i proszę ich, aby wobec was ponownie wyrazili swoje zdanie. Czy więc wobec Boga uważacie, że ci kandydaci są godni, aby ich dopuścić do sakramentów chrześcijańskiego wtajemniczenia?
Rodzice chrzestni: Uważamy, że są godni. (Obrzędy, 145)
Dialog z kandydatami
Następnie celebrans zwraca się do katechumenów:
Zwracam się teraz do was, umiłowani katechumeni. Wasi rodzice chrzestni i katechiści oraz cała wspólnota wydali o was dobre świadectwo. Kościół zaufał ich zdaniu i w imię Chrystusa powołuje was do paschalnych sakramentów. Już długo słuchaliście głosu Chrystusa, dzisiaj zaś macie dać odpowiedź wobec Kościoła i wyjawić wasze pragnienie. Czy pragniecie przystąpić do sakramentów Jezusa Chrystusa: chrztu, bierzmowania i Eucharystii?
Katechumeni: Pragniemy.
Podajcie zatem wasze imiona, aby je wpisać do księgi wybranych. Oto imiona tych, którzy proszą o chrzest: N. (Obrzędy, 146)
Katechumeni wpisują swoje imię do księgi, a komentator czyta krótki opis znaczenia danego imienia i podaje świętego patrona o tym imieniu.
Dopuszczenie, czyli wybranie
Po wpisaniu imion celebrans zwraca się do wybranych i mówi:
N. i N., zostaliście wybrani, aby w najbliższą Wigilię Paschalną przyjąć sakramenty chrześcijańskiego wtajemniczenia.
Wybrani: Bogu niech będą dzięki.
Celebrans: Teraz zaś zarówno wy sami, jak i my wszyscy musimy współpracować z łaską Bożą, abyście Bogu, który pozostaje wierny udzielonemu powołaniu, mogli okazać waszą wierność i wielkodusznie zdążać do pełnej prawdy waszego wybrania. Drodzy rodzice chrzestni, w Panu powierzono wam tych wybranych, o których złożyliście świadectwo. Swoją braterską pomocą i przykładem doprowadźcie ich do sakramentów Bożego życia. A teraz na znak waszej gotowości połóżcie rękę na ramieniu wybranych(Obrzędy, 147).
Modlitwa za wybranych
Następuje modlitwa: Drodzy bracia i siostry, rozpoczynamy dzisiaj Wielki Post, podczas którego przygotowujemy się do przeżycia zbawczych misteriów Męki i Zmartwychwstania. Wybrani, których prowadzimy z sobą do paschalnych sakramentów, oczekują przykładu waszej odnowy. Błagajmy więc Pana za nich i za siebie, abyśmy pobudzeni przez obustronny przykład nawrócenia, stali się godni łask paschalnych. Wołajmy do Boga: Wysłuchaj nas Panie.
Błagajmy Boga, aby katechumeni pamiętając o dniu swojego wybrania, na wieki zachowali wdzięczność za błogosławieństwo otrzymane z niebios. Ciebie prosimy, wysłuchaj nas, Panie. Błagajmy Boga, aby dobrze korzystając z czasu, podjęli trudy wyrzeczenia i razem z nami prowadzili dzieło uświęcenia. Ciebie prosimy, wysłuchaj nas, Panie. Błagajmy Boga, aby katechiści umieli szukającym ukazywać słodycz Bożego słowa. Ciebie prosimy, wysłuchaj nas, Panie. Błagajmy Boga, aby rodzice chrzestni pokazywali wybranym, jak w życiu prywatnym i społecznym należy przestrzegać zasad Ewangelii. Ciebie prosimy, wysłuchaj nas, Panie. Błagajmy Boga, aby ich rodziny nie stwarzały im żadnych przeszkód, ale raczej wspomagały w pójściu za tchnieniem Ducha Świętego. Ciebie prosimy, wysłuchaj nas, Panie. Błagajmy Boga, aby w okresie Wielkiego Postu nasze zgromadzenie jaśniało pełnią miłości i wytrwania w modlitwie. Ciebie prosimy, wysłuchaj nas, Panie. Błagajmy Boga, aby ludzie wątpiący zaufali Chrystusowi i niezwłocznie włączyli się do naszej braterskiej wspólnoty. Ciebie prosimy, wysłuchaj nas, Panie. (Obrzędy, 148)
Celebrans wyciąga ręce nad wybranymi i kończy wezwania modlitwą: Boże, Stwórco i Odkupicielu rodzaju ludzkiego, okaż się łaskawy wobec przybranych dzieci i przyjmij tych wybranych do ludu nowego przymierza, aby stając się dziećmi obietnicy, przez łaskę otrzymali to, czego nie mogli osiągnąć mocą sił przyrodzonych. Przez Chrystusa, Pana naszego. Wszyscy: Amen. (Obrzędy, 149)
Odesłanie wybranych
Wybrani ni mają jeszcze przywileju uczestniczenia w pełni w Eucharystii, więc podobnie jak w obrzędzie przyjęcia do katechumenatu i teraz następuje odesłanie wybranych. Wybrani przechodzą więc teraz do tylnej części świątyni, jak przystało, według dawnych tradycji. Bo dopiero po chrzcie będą mogli podejść do ołtarza, do komunii z Chrystusem. Następuje teraz dalsza część Mszy – przygotowanie darów, jak zwykle.